Howa bölejiklerini ölçeýji

Bölejik maddalar (BM) – bu mehaniki ýa-da himiki proseslere bölünip bilinýän köp sanly usullar bilen öndürilýän bölejik hapalanmasydyr. Adatça, daşky gurşaw ylymlary bölejikleri PM10 we PM2.5 diýip iki esasy topara bölýär.

PM10 diametri 2,5 bilen 10 mikron (mikrometr) aralygyndaky bölejiklerdir (adam saçynyň diametri takmynan 60 mikron). PM2.5 2,5 mikrondan kiçi bölejiklerdir. PM2.5 we PM10 dürli material düzümlerine eýedir we dürli ýerlerden gelip biler. Bölejik näçe kiçi bolsa, çökmezden öň howada şonça uzak wagtlap asylgy galyp biler. PM2.5 howada birnäçe sagatdan hepdelere çenli galyp we has kiçi we ýeňil bolandygy üçin örän uzak aralyklara uçup biler.

PM2.5 howa bilen gan aýlanyşygyňyzyň arasynda gaz alyş-çalşygy bolanda öýkenleriň iň çuň (alweolýar) böleklerine düşüp biler. Bular iň howply bölejiklerdir, sebäbi öýkenleriň alweolýar böleginiň olary aýyrmagyň netijeli usuly ýok we eger bölejikler suwda ereýän bolsa, birnäçe minutdan soň gana geçip biler. Eger olar suwda eremeýän bolsa, öýkenleriň alweolýar böleginde uzak wagtlap galýarlar. Kiçi bölejikler öýkenlere çuňňur aralaşyp, gabalanda, käbir ýagdaýlarda öýken keseline, emfizema we/ýa-da öýken rakyna sebäp bolup biler.

Bölejik maddalaryň täsirine sezewar bolmak bilen baglanyşykly esasy täsirler aşakdakylary öz içine alyp biler: wagtyndan öň ölüm, dem alyş we ýürek-damar keselleriniň ýaramazlaşmagy (hassahana ýerleşdirilişiň we gyssagly kömek bölümine barmagyň köpelmegi, okuwa gitmezlik, iş günleriniň ýitirilmegi we işjeňligiň çäklendirilen günleri bilen görkezilýär), astmanyň ýaramazlaşmagy, ýiti dem alyş alamatlary, dowamly bronhit, öýken funksiýasynyň peselmegi we miokard infarktynyň köpelmegi.

Öýlerimizde we ofislerimizde dürli görnüşli bölejik hapalaýjy maddalar bar. Daşardan gelýänlere senagat çeşmeleri, gurluşyk meýdançalary, ýanma çeşmeleri, tozan we başgalar girýär. Bölejikler şeýle hem aşhanada geçirilýän ähli adaty işler, ýagny nahar bişirmek, halynyň üstünden ýöremek, öý haýwanlaryňyz, diwan ýa-da düşekler, kondisionerler we ş.m. arkaly emele gelýär. Islendik hereket ýa-da titreme howada ýaýraýan bölejikleri döredip biler!