Öý içi howanyň hapalanmagy, nahar bişirmek we ýyladyş üçin odun, ekin galyndylary we tezek ýaly gaty ýangyç çeşmeleriniň ýakylmagy sebäpli ýüze çykýar.
Şeýle ýangyçlaryň, esasanam garyp maşgalalarda ýakylmagy howanyň hapalanmagyna getirýär, bu bolsa dem alyş ýollarynyň kesellerine getirýär we bu bolsa wagtyndan öň ölüme sebäp bolup biler. BSGG içerki howanyň hapalanmagyny "dünýädäki daşky gurşawyň saglygy üçin iň uly howp" diýip atlandyrýar.
Öý içi howanyň hapalanmagy wagtyndan öň ölümiň esasy töwekgelçilik faktorlarynyň biridir
Garyp ýurtlarda içerki howanyň hapalanmagy wagtyndan öň ölümiň esasy howp faktorydyr
Öý içi howanyň hapalanmagy dünýäde iň uly ekologiýa meseleleriniň biridir, esasanamdünýäde iň garypköplenç aşhana üçin arassa ýangyçlara elýeterliligi bolmadyk adamlar.
TheKeselleriň global ýükülukmançylyk žurnalynda çap edilen ölüm we keselleriň sebäpleri we töwekgelçilik faktorlary boýunça iri global gözlegdir.Lancet.2Dürli töwekgelçilik faktorlary bilen baglanyşykly ýyllyk ölümleriň sanynyň bu çaklamalary şu ýerde görkezilýär. Bu diagramma global umumy san üçin görkezilýär, ýöne "ýurdy üýtgetmek" düwmesi arkaly islendik ýurt ýa-da sebit üçin öwrenip bolýar.
Öý içi howanyň hapalanmagy dünýäde ölümiň esasy sebäpleriniň birnäçesiniň, şol sanda ýürek keseliniň, pnewmoniýanyň, insultyň, diabetiň we öýken rakynyň döremeginiň töwekgelçilik faktory bolup durýar.3Diagrammada onuň dünýäde ölümiň esasy töwekgelçilik faktorlarynyň biridigini görýäris.
göräKeselleriň global ýüküSoňky ýylda geçirilen gözlegde 2313991 ölümiň öý içindäki howanyň hapalanmagy bilen baglanyşyklydygy anyklandy.
IHME maglumatlary has täze bolandygy sebäpli, biz içerki howanyň hapalanmagy boýunça işimizde esasan IHME maglumatlaryna daýanýarys. Emma BSGG-nyň içerki howanyň hapalanmagyndan ölenleriň has köp sanyny çap edýändigini bellemek gerek. 2018-nji ýylda (iň soňky elýeterli maglumatlar) BSGG 3,8 million ölümiň bolandygyny çaklady.4
Öý içi howanyň hapalanmagynyň saglyga täsiri, esasanam, pes girdejili ýurtlarda ýokarydyr. Eger-de interaktiw diagrammada pes sosial-demografik indeksli - "Pes SDI" - ýurtlaryň bölünişine seretsek, öý içi howanyň hapalanmagynyň iň ýaramaz töwekgelçilik faktorlarynyň biridigini görýäris.
Öý içi howanyň hapalanmagyndan ölümleriň dünýä boýunça paýlanyşy
Dünýäde ölümleriň 4,1% -i içerki howanyň hapalanmagy bilen baglanyşyklydyr
Soňky ýylda öý içi howanyň hapalanmagy takmynan 2313991 ölüme sebäp boldy. Bu, öý içi howanyň hapalanmagynyň global ölümleriň 4,1% -ine sebäp bolandygyny aňladýar.
Bu ýerdäki kartada dünýäde içerki howanyň hapalanmagy bilen baglanyşykly ýyllyk ölümleriň paýyny görýäris.
Içerki howanyň hapalanmagy sebäpli ölümleriň paýyny wagtyň geçmegi bilen ýa-da ýurtlaryň arasynda deňeşdirenimizde, biz diňe bir içerki howanyň hapalanmagynyň derejesini däl, eýsem onuň agyrlygyny hem deňeşdirýäris.kontekstdeölüm üçin beýleki töwekgelçilik faktorlarynyň. Öý içi howanyň hapalanmagynyň paýy diňe näçe adamyň ondan wagtyndan öň ölýändigine däl, eýsem adamlaryň başga nämelerden ölýändigine we munuň nähili üýtgeýändigine baglydyr.
Öý içi howanyň hapalanmagyndan ölýänleriň paýyna seredenimizde, Sahara çölüniň günortasyndaky Afrikanyň iň pes girdejili ýurtlarynda sanlar ýokary, ýöne Aziýa ýa-da Latyn Amerikasy ýurtlaryndan düýpli tapawutlanmaýar. Ol ýerde öý içi howanyň hapalanmagynyň agyrlygy - ölümleriň paýy hökmünde beýan edilýär - pes girdejili adamlarda beýleki töwekgelçilik faktorlarynyň, mysal üçin, elýeterliligiň pesligi bilen örtülipdir.howpsuz suw, garypsanitariýawe howp faktory bolan howpsuz däl jynsy gatnaşykAIW/AIDS.
Ölüm derejesi pes girdejili ýurtlarda iň ýokarydyr
Öý içi howanyň hapalanmagyndan ölüm derejesi bize onuň ölüme täsirleriniň ýurtlar we wagtyň geçmegi bilen arasyndaky tapawutlaryny takyk deňeşdirmäge mümkinçilik berýär. Öň öwrenen ölümleriň paýyndan tapawutlylykda, ölüm derejesine ölümiň beýleki sebäpleriniň ýa-da töwekgelçilik faktorlarynyň nähili üýtgeýändigi täsir etmeýär.
Bu kartada biz dünýä boýunça içerki howanyň hapalanmagyndan ölüm derejesini görýäris. Ölüm derejesiniň görkezijileri belli bir ýurtda ýa-da sebitde her 100,000 adama düşýän ölümleriň sanyny ölçeýär.
Ýurtlaryň arasyndaky ölüm derejesiniň uly tapawutlary aýdyň bolýar: bu görkezijiler pes girdejili ýurtlarda, esasanam Sahara çölüniň günortasyndaky Afrikada we Aziýada ýokarydyr.
Bu görkezijileri ýokary girdejili ýurtlardaky görkezijiler bilen deňeşdiriň: Demirgazyk Amerikada ölüm görkezijileri her 100 000 adama 0,1-den aşak. Bu 1000 esseden hem uly tapawut.
Şonuň üçin içerki howanyň hapalanmagy meselesiniň ykdysady taýdan aýdyň bölünişi bar: bu mesele ýokary girdejili ýurtlarda diýen ýaly doly aradan aýryldy, ýöne girdejileri pes bolanda hem uly ekologiýa we saglyk meselesi bolmagynda galýar.
Görkezilişi ýaly, ölüm derejesini girdeji bilen deňeşdirende bu gatnaşygy aýdyň görýärisşu ýerdeGüýçli negatiw gatnaşyk bar: ýurtlar baýlaşdygyça ölüm derejesi peselýär. Bu şeýle hem şeýle bolýarşu deňeşdirmäni ediňgaryplygyň aşa ýokary derejesi bilen hapalanmanyň täsirleriniň arasynda.
Içerde howanyň hapalanmagyndan ölüm derejesi wagtyň geçmegi bilen nähili üýtgedi?
Öý içi howanyň hapalanmagyndan ýyllyk ölümler dünýäde azaldy
Öý içi howanyň hapalanmagy ölümiň esasy töwekgelçilik faktorlarynyň biri we pes girdejili adamlaryň iň uly töwekgelçilik faktory bolmagynda galsa-da, dünýä soňky onýyllyklarda uly ösüşlere eýe boldy.
Dünýäde, içerki howanyň hapalanmagyndan ýyllyk ölümleriň sany 1990-njy ýyldan bäri ep-esli azaldy. Muny biz dünýä boýunça içerki howanyň hapalanmagy bilen baglanyşykly ýyllyk ölümleriň sanyny görkezýän wizualizasiýada görýäris.
Bu dowam etse-de, diýmekilatyň ösüşisoňky onýyllyklarda,jemiiçerki howanyň hapalanmagyndan ölenleriň sany henizem azalýar.
https://ourworldindata.org/indoor-air-pollution salgysyndan geliň
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 10-njy noýabry