Öý içi howa meseleleriniň esasy sebäpleri – Ikinji el tüsseleri we tüsse çekilmeýän öýler

Ikinji derejeli tüsse näme?

Ikinji el tüssesi çilim, sigara ýa-da çilim çekýänler ýaly temmäki önümleriniň ýakylmagy netijesinde çykýan tüssäniň we çilim çekýänleriň çykarýan tüssäniň garyndysydyr. Ikinji el tüssesi daşky gurşawyň temmäki tüssesi (ETS) diýlip hem atlandyrylýar. Ikinji el tüssesi bilen täsirlenmek käwagt mejbury ýa-da passiw çilim çekmek diýlip atlandyrylýar. EPA tarapyndan A topar kanserogeni hökmünde klassifikasiýa edilen ikinji el tüssesi 7000-den gowrak maddany öz içine alýar. Ikinji el tüssesi bilen täsirlenmek, adatça, öýlerde, esasanam öýlerde we awtoulaglarda bolýar. Ikinji el tüssesi öýüň otaglarynyň arasynda we kwartiralaryň arasynda hereket edip biler. Öýde ýa-da awtoulagda penjiräni açmak ýa-da howa geçirijiligini ýokarlandyrmak ikinji el tüssesi bilen täsirlenmekden goramaýar.

Ikinji el tüssesiniň saglyga täsiri nähili?

Çilim çekmeýän ululara we çagalara ikinji el tüssesiniň saglyk üçin täsiri zyýanly we köp sanlydyr. Ikinji el tüssesi ýürek-damar kesellerine (ýürek keseli we insult), öýken rak keseline, çaganyň duýdansyz ölüm sindromyna, has ýygy we agyr astma tutmalaryna we beýleki çynlakaý saglyk meselelerine sebäp bolýar. Ikinji el tüssesine degişli birnäçe möhüm saglyk seljermeleri geçirildi.

Esasy netijeler:

• Ikinji derejeli tüssä täsiriniň howpsyz derejesi ýok.
• 1964-nji ýyldaky Baş hirurgyň hasabatyndan bäri çilim çekmeýän 2,5 million ulular ikinji el tüssesinden dem alyp öldüler.
• Ikinji derejeli tüsse ABŞ-da her ýyl çilim çekmeýänleriň arasynda ýürek keselinden 34 müňe golaý wagtyndan öň ölüme sebäp bolýar.
• Öýde ýa-da işde ikinji derejeli tüssä duçar bolýan çilim çekmeýän adamlarda ýürek keseliniň döremek howpy 25-30% ýokarlanýar.
• ABŞ-da çilim çekmeýänleriň arasynda ikinji derejeli tüsse her ýyl öýken rak keselinden köp ölüme sebäp bolýar.
• Öýde ýa-da işde ikinji derejeli tüssä duçar bolýan çilim çekmeýän adamlarda öýken rak keseliniň döremek howpy 20-30% ýokarlanýar.
• Ikinji derejeli tüsse bäbeklerde we çagalarda köp sanly saglyk kynçylyklaryna, şol sanda has ýygy we agyr astma tutmalaryna, dem alyş ýollarynyň infeksiýalaryna, gulak infeksiýalaryna we çaganyň duýdansyz ölüm sindromyna sebäp bolýar.

Ikinji el tüssesiniň täsirini azaltmak üçin näme edip bilersiňiz?

Öý içi gurşawda ikinji el tüssäsini ýok etmek onuň zyýanly saglyk täsirlerini azaldar, öý içi howanyň hilini we ýaşaýjylaryň rahatlygyny ýa-da saglygyny gowulandyrar. Ikinji el tüssäsiniň täsirini hökmany ýa-da meýletin tüssäni çilimsiz syýasaty durmuşa geçirmek arkaly azaltmak mümkin. Käbir iş ýerleri we barlar we restoranlar ýaly ýapyk jemgyýetçilik ýerleri kanun boýunça tüssäni çilimsizdir. Adamlar öz öýlerinde we awtoulaglarynda tüssäni çilimsiz düzgünleri döredip we ýerine ýetirip bilerler. Köp öýli jaýlar üçin tüssäni çilimsiz syýasaty durmuşa geçirmek emlägiň görnüşine we ýerleşýän ýerine (meselem, eýeçiligine we ýurisdiksiýasyna) baglylykda hökmany ýa-da meýletin bolup biler.

• Öý çagalaryň we ulularyň ikinji derejeli tüssä täsir edýän esasy ýerine öwrülýär. (Baş hirurgyň hasabaty, 2006)
• Çilim çekmek gadagan edilen jaýlaryň içinde ýerleşýän öý hojalyklarynda bu düzgünler bolmadyk jaýlara garanyňda PM2.5 az bolýar. PM2.5 howadaky ownuk bölejikleriň ölçeg birligi bolup, howanyň hiliniň bir görkezijisi hökmünde ulanylýar. Howadaky ownuk bölejikleriň ýokary derejesi saglyga ýaramaz täsir edip biler. (Russo, 2014)
• Öýde çilim çekmegi gadagan etmek, öýdäki daşky gurşawdan ikinji el tüssäsini aýyrmagyň ýeke-täk usulydyr. Wentilýasiýa we süzgüç usullary ikinji el tüssäsini azaldyp biler, ýöne ýok edip bilmez. (Bohoc, 2010)

https://www.epa.gov/indoor-air-quality-iaq/secondhand-smoke-and-smoke-free-homes salgysyndan gelip görüň.