Içerki howanyň hapalanmagy näme?

Öý içi howanyň hapalanmagy, uglerod oksidi, bölejik maddalar, uçujy organiki birleşmeler, radon, kömelek we ozon ýaly hapalandyryjy maddalar we çeşmeler sebäpli öý içi howanyň hapalanmagydyr. Daşarky howanyň hapalanmagy millionlarça adamyň ünsüni özüne çeken bolsa-da, her gün duçar bolýan iň ýaramaz howa hili öýleriňizden gelip çykmagy mümkin.

—

Içerki howanyň hapalanmagy näme?

Daş-töweregimizde näbelli bir hapalanma bar. Umuman, hapalanma, suw ýa-da ses ýaly daşky gurşaw we saglyk nukdaýnazaryndan aýrylmaz bir tarap bolsa-da, köpümiz içerki howanyň hapalanmagynyň ýyllaryň dowamynda çagalarda we ulularda birnäçe saglyk howpuny döredendigini bilmeýäris. Aslynda, ABŞ-nyň Daşky gurşawy goramak agentligi (EPA) ony şeýle baha berýär:ekologiýa howpunyň iň uly bäşliginiň biri.

Biz wagtymyzyň 90% -ini öýde geçirýäris we öý içi zyňyndylarynyň howany hem hapalaýandygy subut edilen hakykat. Bu öý içi zyňyndylary tebigy ýa-da antropogen bolup biler; olar dem alýan howamyzdan öý içi aýlanyşyna we belli bir derejede mebel önümlerinden gelip çykýar. Bu zyňyndylar öý içi howanyň hapalanmagyna getirýär.

Içerki howanyň hapalanmagy – bu içerki howanyň uglerod oksidi, bölejik maddalar (PM 2.5), uçujy organiki birleşmeler (UOB), radon, kömelek we ozon ýaly hapalaýjy maddalar we çeşmeler sebäpli hapalanmagydyr (ýa-da hapalanmagydyr).

Her ýyl,Öý içi howanyň hapalanmagy sebäpli dünýäde dört milliona golaý wagtyndan öň ölüm hasaba alyndywe başga-da köp adamlar astma, ýürek keselleri we rak ýaly kesellerden ejir çekýärler. Hapa ýangyçlaryň we gaty ýangyç peçleriniň ýakylmagy sebäpli öý hojalyklarynyň howasynyň hapalanmagy azot oksidleri, uglerod monooksidleri we bölejikler ýaly howply hapalaýjy maddalary çykarýar. Muny has-da aladalandyrýan zat, öý içi howanyň hapalanmagynyň sebäp bolmagydyr.daşarky howanyň hapalanmagy sebäpli ýylda tas 500,000 wagtyndan öň ölüme sebäp bolup biler.

Öý içi howanyň hapalanmagy deňsizlik we garyplyk bilen hem çuňňur baglanyşyklydyr. Sagdyn daşky gurşaw hökmünde ykrar edilýärhalkyň konstitusion hukugyMuňa garamazdan, dünýäde arassa ýangyç çeşmelerini ulanýan we Afrika, Latyn Amerikasy we Aziýa ýurtlary ýaly iň garyp ýurtlaryň käbirinde ýaşaýan takmynan üç milliard adam bar. Mundan başga-da, içerki ýerlerde ulanylýan bar bolan tehnologiýalar we ýangyçlar eýýäm uly howp döredýär. Ýanmalar we kerosin ýuwutmak ýaly şikesler öý hojalygynda yşyklandyryş, nahar bişirmek we beýleki degişli maksatlar üçin ulanylýan energiýa bilen baglanyşyklydyr.

Bu gizlin hapalanma barada aýdylanda hem deňsizlik bar. Aýallar we gyzlar has köp wagtyny öýde geçirýändikleri üçin has köp täsirlenýändikleri mälim.Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy tarapyndan 2016-njy ýylda geçirilen seljermeArassa ýangyçlara garaşly maşgalalardaky gyzlar her hepde odun ýa-da suw ýygnamaga takmynan 20 sagat wagt ýitirýärler; bu bolsa olaryň arassa ýangyçlara elýeterliligi bolan maşgalalar bilen deňeşdirilende, şeýle hem erkek kärdeşleri bilen deňeşdirilende kynçylyk çekýändigini aňladýar.

Eýsem, içerki howanyň hapalanmagy howanyň üýtgemegi bilen nähili baglanyşykly?

Gara uglerod (kumur diýlip hem atlandyrylýar) we metan - has güýçli parnik gazy bolan uglerod dioksidi - öý hojalyklarynda netijesiz ýanma netijesinde çykarylýar we howanyň üýtgemegine sebäp bolýan güýçli hapalaýjy maddalardyr. Öý hojalyklarynda bişirilýän we ýyladylýan enjamlar gara uglerodyň iň ýokary çeşmesini emele getirýär, bu bolsa esasan kömür briketlerini, agaç peçleri we däp bolan bişirilýän enjamlary ulanmagy öz içine alýar. Mundan başga-da, gara uglerod uglerod dioksidine garanda has güýçli ýylylyk täsirine eýedir; massa birligine düşýän uglerod dioksidine garanda takmynan 460-1500 esse güýçli.

Howanyň üýtgemegi öz gezeginde, jaýyň içinde dem alýan howamyza hem täsir edip biler. Kömürturşy gazynyň derejesiniň ýokarlanmagy we temperaturanyň ýokarlanmagy daşarky allergenleriň konsentrasiýasyny döredip, jaýyň içindeki giňişliklere aralaşyp biler. Soňky onýyllyklarda bolan adatdan daşary howa hadysalary hem jaýyň içindeki howanyň hilini peseltdi, sebäbi tozanyň, küýzäniň we bakteriýalaryň köpelmegine sebäp bolýar.

Içerki howanyň hapalanmagy bilen baglanyşykly mesele bizi "içerki howanyň hiline" getirýär. Içerki howanyň hili (IHH) binalaryň we desgalaryň içinde we töweregindäki howanyň hiline degişlidir we binada ýaşaýanlaryň saglygyna, rahatlygyna we abadançylygyna degişlidir. Jemläp aýdylanda, içerki howanyň hili içerki howanyň hapalanmagy bilen kesgitlenýär. Şonuň üçin IHH-ny çözmek we gowulandyrmak içerki howanyň hapalanmagy bilen baglanyşykly meselelere garşy göreşmekdir.

Size şeýle hem ýaramagy mümkin:Dünýäde iň hapalanan 15 şäher

Öý içi howanyň hapalanmagyny azaltmagyň usullary

Ilki bilen, öý hojalyklarynyň hapalanmagyny belli bir derejede çäklendirip bolýar. Hemmämiz öýlerimizde nahar bişirýändigimiz üçin, biogaz, etanol we beýleki gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri ýaly has arassa ýangyçlary ulanmak bizi öňe ilerledip biler. Munuň goşmaça peýdasy, tokaýlaryň zaýalanmagynyň we ýaşaýyş ýerleriniň ýitmeginiň azalmagydyr - biomassanyň we beýleki agaç çeşmeleriniň ornuny tutýar - bu bolsa global howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly möhüm meseläni hem çözüp biler.

arkalyHowa we Arassa Howa KoalisiýasyBirleşen Milletler Guramasynyň Daşky Gurşaw Maksatnamasy (UNEP) howanyň hilini gowulandyryp, howanyň hapalanmagyny azaldyp we ekologiýa, durmuş we ykdysady peýdalarynyň ähmiýetini öňe çykaryp bilýän has arassa energiýa çeşmelerini we tehnologiýalaryny ornaşdyrmaga ileri tutulýan ugurlar hökmünde çäre gördü. Hökümetleriň, guramalaryň, ylmy edaralaryň, kärhanalaryň we raýat jemgyýeti guramalarynyň bu meýletin hyzmatdaşlygy howanyň hilini çözmek we gysga möhletli howa hapalanyşlaryny (SLCPs) azaltmak arkaly dünýäni goramak üçin döredilen başlangyçlardan gelip çykdy.

Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy (BSGG) şeýle hem seminarlar we gönüden-göni maslahatlar arkaly ýurt we sebit derejelerinde öý hojalyklarynyň howasynyň hapalanmagy barada maglumat berýär. OlarArassa Öý Energiýa Çözgütleri Gurallar Toplumy (ÇEST), öý hojalyklarynyň energiýa serişdelerini ulanmak bilen baglanyşykly prosesleri dizaýn etmek, ulanmak we gözegçilik etmek üçin öý hojalyklarynyň energiýa çözgütleri we jemgyýetçilik saglygy meseleleri boýunça işleýän gyzyklanýan taraplary kesgitlemek üçin maglumat we serişdeler ammary.

Şahsy derejede, öýlerimizde has arassa howany üpjün etmegiň dürli usullary bar. Habardarlygyň möhümdigi şübhesizdir. Köpümiz öýlerimizden çykýan hapalanmanyň çeşmesini, ol syýadan, printerlerden, halylardan, mebellerden, aşhana enjamlaryndan we ş.m. gelip çyksa-da, öwrenmeli we düşünmeli.

Öýüňizde ulanýan howa arassalaýjylaryňyzy barlap duruň. Köpümiz öýümizi yssyz we myhmansöýer saklamaga meýilli bolsak-da, olaryň käbiri hapalanmanyň çeşmesi bolup biler. Has takygy, limonen saklaýan howa arassalaýjylarynyň ulanylyşyny azaldyň;bu uçujy organiki birleşmeleriň çeşmesi bolup bilerHowa geçirijilik iň möhüm zat. Penjirelerimizi degişli wagt aralygynda açmak, sertifikatlaşdyrylan we netijeli howa süzgüçlerini we çykaryş wentylýatorlaryny ulanmak başlangyç üçin aňsat ilkinji ädimlerdir. Içerki howanyň hilini kesgitleýän dürli parametrleri düşünmek üçin, esasanam ofislerde we uly ýaşaýyş jaýlarynda howanyň hilini seljermegi göz öňünde tutuň. Şeýle hem, ýagyşdan soň turbalaryň we penjire çarçuwalarynyň suw akmalaryna yzygiderli barlanmagy çyglylygyň we kömelekleriň ösmeginiň öňüni almaga kömek edip biler. Bu, şeýle hem çyglylygyň toplanmagy mümkin bolan ýerlerde çyglylygyň derejesini 30%-50% aralygynda saklamak diýmekdir.

Öý içi howanyň hili we hapalanma iki düşünje bolup, olar gözardy edilýär we köplenç gözardy edilýär. Emma dogry pikir we sagdyn durmuş ýörelgesi bilen biz hemişe üýtgeşmelere uýgunlaşyp bileris, hatda öýlerimizde hem. Bu özümiz we çagalarymyz üçin has arassa howa we dem alýan gurşawa getirip biler we öz gezeginde has howpsuz ýaşaýşa getirip biler.

earth.org saýtyndan.